Τι είναι οι περιοδικές κινήσεις των ποδιών-άκρων στον ύπνο;
Πρόκειται για μια κινητική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από στερεότυπες, περιοδικές, επαναλαμβανόμενες κινήσεις, κυρίως των ποδιών, κατά τη διάρκεια του ύπνου. Η παλαιότερη ονομασία της είναι νυκτερινός ή υπνικός μυόκλονος (nocturnal myoclonus). Οι κινήσεις είναι ταχείες και θυμίζουν το κινητικό πρότυπο αντίδρασης των ποδιών μετά από τσίμπημα ή ερεθισμό στο πέλμα. Αν τα συμπτώματα είναι έντονα, παρόμοιες κινήσεις μπορεί να εμφανιστούν και στα άνω άκρα. Σπάνια παρατηρούνται και κατά την εγρήγορση.
Γράφει ο νευρολόγος Ανδρέας Π. Μούστρης
Κατηγορία: Διαταραχές του ύπνου
Οι περιοδικές κινήσεις στον ύπνο (Periodic Limb Movements in Sleep) είναι σχετικά σύνηθες φαινόμενο. Αν και μπορούν να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικιακή ομάδα, είναι πιο συχνές στη μέση και στην τρίτη ηλικία: εκτιμάται ότι είναι παρούσες περίπου στο 30% του πληθυσμού άνω των 60 ετών.
Μπορεί να εμφανίζονται ως μεμονωμένο σύμπτωμα ή να σχετίζονται με παθολογικές καταστάσεις, όπως αποφρακτική υπνική άπνοια, νεφρική ανεπάρκεια, βλάβες του νωτιαίου μυελού, κ.ά. Ιδιαίτερα συχνές είναι σε άτομα με σύνδρομο ανήσυχων άκρων, παρατηρούμενες περίπου στο 80% των πασχόντων. Ωστόσο, η πλειοψηφία των ατόμων με περιοδικές κινήσεις δεν πάσχει από σύνδρομο ανήσυχων άκρων.
Για πολλά άτομα, οι περιοδικές κινήσεις κατά τον ύπνο δεν συνιστούν ιδιαίτερο πρόβλημα και δεν συνδέονται με κάποια υποκείμενη πάθηση. Ωστόσο, όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, μπορούν να οδηγήσουν σε πολυάριθμες (ατελείς ή πλήρεις) αφυπνίσεις, με αποτέλεσμα τη διάσπαση της φυσιολογικής αρχιτεκτονικής του ύπνου και τελικά την εμφάνιση κόπωσης και υπνηλίας κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Ποια είναι τα συμπτώματα των περιοδικών κινήσεων των ποδιών-άκρων στον ύπνο;
Συνήθως, οι πάσχοντες δεν έχουν επίγνωση των κινήσεων. Παρατηρούνται κατά κανόνα από τους/τις συντρόφους τους (δεν να είναι σπάνιο το να ενοχλούνται περισσότερο οι σύντροφοι από τα ίδια τα άτομα με PLMS). Μερικές φορές, το βασικό ενόχλημα είναι οι συχνές ανεξήγητες αφυπνίσεις, ο μη αναζωογονητικός ύπνος και η υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των κινήσεων είναι:
- στερεότυπος χαρακτήρας: τυπικά παρατηρείται κίνηση προς τα επάνω του μεγάλου δακτύλου και του άκρου ποδός, με παράλληλη κάμψη (λύγισμα) του γόνατος. Το όλο κινητικό πρότυπο θυμίζει αντίδραση απόσυρσης σε ενοχλητικό ερέθισμα στο πέλμα. Παρά τη στερεότυπη μυική επιστράτευση, το εύρος των κινήσεων μπορεί να ποικίλλει.
- περιοδικότητα: επαναλαμβάνονται συνήθως κάθε 20-40 δευτερόλεπτα για χρονικό διάστημα που ποικίλλει από λεπτά έως ώρες. Στα μεσοδιαστήματα τα πόδια παραμένουν ακίνητα. Συνήθως συμβαίνουν στη φάση του non-REM ύπνου.
- μικρή διάρκεια: κάθε κίνηση κυμαίνεται μεταξύ 0.5 και 10 sec. (συνήθως μεταξύ 1.5 – 2.5 sec).
- μεταβλητότητα στον αριθμό των κινήσεων: είναι συχνό το να υπάρχουν νύκτες με λίγες κινήσεις και νύκτες με πολλές κινήσεις.
- συνήθως παρατηρούνται και στα δύο πόδια, αλλά όχι αναγκαστικά ταυτόχρονα ή συμμετρικά. Σε έντονες περιπτώσεις μπορούν να εμφανιστούν και στα χέρια.
Πού οφείλονται οι περιοδικές κινήσεις των ποδιών στον ύπνο;
Οι ακριβείς μηχανισμοί που τις προκαλούν δεν είναι γνωστοί. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για μεμονωμένο φαινόμενο του ύπνου, το οποίο παρατηρείται σε υγιή άτομα και δεν προκαλεί ιδιαίτερα προβλήματα. Σε κάποιες περιπτώσεις, τα συμπτώματα σχετίζονται με άλλες διαταραχές του ύπνου, με νευρολογικές ή συστηματικές παθήσεις καθώς και με λήψη (ή διακοπή) φαρμάκων:
- Διαταραχές του ύπνου:
- Σύνδρομο ανήσυχων άκρων
- Αποφρακτική υπνική άπνοια
- Ναρκοληψία
- Διαταραχή του ύπνου REM
- Φάρμακα:
- Σεροτονεργικά αντικαταθλιπτικά
- Αντιψυχωσικά
- Μετοκλοπραμίδη
- Λίθιο
- Αντιισταμινικά
- Απόσυρση βενζοδιαζεπινών, αντιεπιληπτικών, υπνωτικών
- Νευρολογικές και συστηματικές παθήσεις:
- Βλάβες του νωτιαίου μυελού
- Πολυσυστηματική ατροφία
- Νεφρική ανεπάρκεια
- Αναιμία
- Σιδηροπενία
Πώς γίνεται η διάγνωση των περιοδικών κινήσεων των ποδιών στον ύπνο;
Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση. Ο/η σύντροφος συχνά παρέχει χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με την βαρύτητα και τη συχνότητα των κινήσεων. Κατά την εξέταση αξιολογείται η ενδεχόμενη επίπτωση στην καθημερινότητα (υπνηλία, ευκοπωσία, διαταραχές συγκέντρωσης, κ.ά) καθώς και σημεία πιθανής ύπαρξης επιβαρυντικών παραγόντων ή παθήσεων που σχετίζονται με τη διαταραχή. Επιβεβαίωση της διάγνωσης (και διερεύνηση για άλλες διαταραχές του ύπνου που ενδεχομένως συνυπάρχουν) μπορεί να γίνει με τη διενέργεια μελέτης ύπνου.
Πώς αντιμετωπίζονται οι περιοδικές κινήσεις των ποδιών στον ύπνο;
Εάν οι κινήσεις δεν προκαλούν ιδιαίτερα προβλήματα, δεν χρειάζεται θεραπεία. Στις περιπτώσεις που η διαταραχή σχετίζεται με μια υποκείμενη πάθηση, τα συμπτώματα συνήθως υποστρέφουν με την αντιμετώπισή της (για παράδειγμα με τη χρήση μάσκας θετικής πίεσης εάν συνυπάρχει υπνική άπνοια).
Εάν τα συμπτώματα είναι έντονα, μπορούν να χορηγηθούν φάρμακα που καταστέλλουν τις κινήσεις. Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του συνδρόμου ανήσυχων άκρων είναι αποτελεσματικά και για τις περιοδικές κινήσεις.
